معرفی واحد بهداشت روان
پس از جنگ جهانی دوم و بروز آسیبهای روانشناختی ناشی از آن، کارشناسان سازمان جهانی بهداشت به اهمیت بهداشت روان پی بردند و در اساسنامه سال 1948، سلامت روانی را بخشی از تعریف بهداشت دانستند. به این ترتیب که: «تأمین سلامتی افراد جامعه یکی از مهمترین مسائل هر کشور به شمار میرود که باید آن را از سه دیدگاه بدنی، روانی و اجتماعی نگریست» (سازمان جهانی بهداشت، 1373).
اهمیت و بار اختلالات روانی در جهان
نگاهی به آمار منتشر شده در مورد بار جهانی بیماریهای روانی، ضرورت توجه به ابعاد روانی را بیش از پیش نمایان میسازد. هماهنگ با برآورد سازمان بهداشت جهانی (WHO)، دانشگاه هاروارد و بانک جهانی در سال 2006، حدود 13 درصد از کل بار بیماریها به علت اختلالهای روانی بوده و تا سال 2020 به 15 درصد خواهد رسید. میزان ناتوانی ناشی از این اختلالها بیش از 33 درصد گزارش شده است.
وضعیت اختلالات روانی در ایران
در ایران، اختلالهای روانی 14.5 درصد از کل بار بیماریها را به خود اختصاص میدهد و پس از حوادث، به طور مشترک با بیماریهای قلبی–عروقی، جایگاه دوم را داراست. در زنان، افسردگی نخستین و در مردان، اعتیاد سومین دلیل بار بیماریها گزارش شده است.
شیوع اختلالهای روانی در ایران، بر پایه پژوهش انجامشده روی افراد بالای 15 سال، در زنان 25.9 درصد و در مردان 14.9 درصد گزارش شده است. آمارهای موجود نشان میدهند که شیوع اختلالات روانپزشکی در ایران بالا است و به دلیل ایجاد معلولیت و ناتوانی زیاد، رتبه دوم بار بیماریها را به خود اختصاص داده است؛ لذا پیشگیری میتواند نقش مهمی در کاهش عوارض و بار بیماری ناشی از آن داشته باشد.
تحول در ارائه خدمات بهداشت روان
درمان بیماران روانی در 25 سال گذشته بهطور قابل توجهی تغییر کرده است. در حال حاضر تأکید بیشتر بر درمان بیماران سرپایی و عرضه خدمات در محل زندگی میباشد. تمام تلاش در جهت پیشگیری از بستریشدن و بازگشت بیماران تا نزدیکترین جا به محل زندگی خدمتگیرندگان است و بدون تردید اجرای برنامه پیگیری در داخل خانواده و جامعه، در مقایسه با بستریشدنهای مکرر، از نظر اقتصادی نیز مقرونبهصرفهتر است.
یک شبکه بهداشت روانی ادغامشده در تسهیلات و تجهیزات سیستم بهداشت عمومی، تنها راه عرضه مؤثر چنین خدماتی است. به این ترتیب، در سال ۱۳۶۴ برنامه کشوری بهداشت روان ایران تنظیم و در سال ۱۳۶۷ به تصویب وزارت بهداشت رسیده است. هدف این برنامه، رسیدن به حداقل خدمات بهداشت روانی برای همه مردم میباشد.
تعریف و مفهوم بهداشت روان
بهداشت روان چیزی فراتر از فقدان یا نبود بیماری است. بعد مثبت بهداشت روان که سازمان بهداشت جهانی روی آن تکیه دارد، در تعریف سلامتی لحاظ شده است. «سلامتی یک حالت رفاه فیزیکی، روانی و اجتماعی است نه فقط فقدان بیماری و یا ناتوانی.»
به گونهای دیگر میتوان گفت: بهداشت روان حالتی از رفاه است که در آن فرد تواناییهایش را باز میشناسد، قادر است با استرسهای معمول زندگی تطابق حاصل کند، از نظر شغلی مفید و سازنده باشد و به عنوان بخشی از جامعه با دیگران مشارکت و همکاری داشته باشد. بهداشت روان به همه ما مربوط است، نه فقط به کسانی که از بیماریهای روانی رنج میبرند.
مأموریت واحد بهداشت روان
در حال حاضر، واحد بهداشت روان با هدف تأمین، گسترش و ارتقاء سلامت روانی و اجتماعی افراد فعالیت مینماید. این واحد با تکیه بر رویکرد پیشگیرانه، ارائه خدمات سرپایی، ادغام خدمات در شبکه بهداشت و تقویت حمایتهای خانواده و جامعه، میکوشد بار اختلالات روانی را کاهش داده و سطح رفاه روانی–اجتماعی جامعه را ارتقاء دهد.